Polski Akt o Dostępności
Spis treści
nowe prawa dla konsumentów i nowe obowiązki dla przedsiębiorców
28 czerwca 2025 r. weszła w życie ustawa, która ma na celu zagwarantowanie, że produkty i usługi będą osiągalne m.in. dla osób z niepełnosprawnościami, seniorów czy osób o chwilowo ograniczonej mobilności. Kogo dotyczy i co powinniśmy o niej wiedzieć?
28 czerwca 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia z 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (Dz. U. poz. 731, dalej również jako: „Ustawa”). Ustawa ta, potocznie zwana Polskim Aktem o Dostępności, wdraża założenia Europejskiego Aktu o Dostępności – regulacji obejmującej swoim zasięgiem niemal 500 milionów mieszkańców całej Unii Europejskiej. Jej celem jest zagwarantowanie, że wybrane produkty i usługi będą osiągalne i realnie użyteczne dla wszystkich, niezależnie od stopnia sprawności, wieku, umiejętności technicznych czy innych ograniczeń faktycznych. Tym samym dostępność przestała być dobrą praktyką, a stała się prawnym obowiązkiem. Pomimo faktu, że ustawa obowiązuje już ponad rok, nadal niewiele podmiotów zobowiązanych realizuje jej założenia, narażając się na dotkliwe sankcje.
Kogo dotyczą nowe obowiązki określane przez Akt o Dostępności?
Regulacja obejmuje szerokie grono podmiotów gospodarczych – producentów, upoważnionych przedstawicieli, importerów, dystrybutorów oraz usługodawców. Poza regulacjami ustawy pozostają jedynie usługi świadczone przez mikroprzedsiębiorców. Wszystkie pozostałe podmioty muszą zagwarantować swoim klientom dostępność – czyli, mówiąc najprościej, komfort i „przyjazność” korzystania z oferty, między innymi poprzez zastosowanie racjonalnych usprawnień technicznych i organizacyjnych.
Polski Akt o Dostępności nie tylko dla osób z niepełnosprawnościami. Adresaci to również rodzice z dziećmi, klienci znajdujący się w nadmiernym hałasie, złym oświetleniu, pośpiechu
Co ważne, z nowych przepisów skorzystają nie tylko osoby z niepełnosprawnościami. Adresatami ustawy są także seniorzy, rodzice z małymi dziećmi, osoby chwilowo ograniczone w mobilności (np. po kontuzji) czy po prostu klienci znajdujący się w niesprzyjających warunkach – słabym oświetleniu, hałasie czy pośpiechu. Dostępność, projektowana z myślą o szczególnie wymagających użytkownikach, w praktyce podnosi wygodę korzystania z produktów lub usług nam wszystkim.
Jakie produkty muszą być „dostępne” zgodnie z Polskim Aktem o Dostępności?
Ustawa obejmuje szereg kategorii produktów wprowadzanych na rynek po 28 czerwca 2025 r.,
w tym między innymi: konsumenckie systemy sprzętu komputerowego ogólnego przeznaczenia
(np. laptopy, komputery stacjonarne, tablety) wraz z ich systemami operacyjnymi, smartfony oraz inne urządzenia mobilne, terminale płatnicze, czytniki książek elektronicznych, kioski samoobsługowe – w tym bankomaty, biletomaty i urządzenia do samodzielnej odprawy.
Przykładem praktycznego wdrożenia dostępności może być zawarcie w systemie rezerwacji przejazdów autobusowych prostych, wizualnych wskazówek „krok po kroku” – jak skorzystać
z fizycznego automatu, kupić bilet i dokonać płatności. Tego rodzaju klarowna instrukcja realnie pomaga na przykład osobom starszym, których sprawność w obsłudze ekranu dotykowego
i systemu płatności elektronicznych bywa ograniczona, ale też każdemu, kto po raz pierwszy korzysta z danego urządzenia.
Polski Akt o Dostępności – jakie usługi obejmuje Ustawa?
W obszarze usług, regulacje Ustawy dotyczą przede wszystkim szeroko pojętej branży IT oraz e-commerce, a także bankowości detalicznej, telekomunikacji, audiowizualnych usług medialnych (np. platform streamingowych, VOD) i usług towarzyszących transportowi pasażerskiemu. Sklepy internetowe muszą zapewnić odpowiedni dostęp zarówno do samego procesu sprzedaży online, jak i do obsługi klienta (helpdesku).
W praktyce może to oznaczać na przykład:
- dostosowanie strony internetowej do potrzeb osób słabowidzących – powiększoną czcionkę, odpowiedni kontrast kolorystyczny, czytelny układ treści,
- dostarczanie dokumentów elektronicznych (np. potwierdzeń zamówienia czy wysyłki)
w formacie, który może odczytać czytnik ekranu, tak by osoby niewidome miały pełny dostęp do informacji, - stosowanie jednolitej, spójnej i prostej terminologii w procesie zakupowym, co realnie pomaga osobom z niepełnosprawnością intelektualną zrozumieć, na co się decydują i jakie będą tego prawne skutki,
- zapewnienie, by kluczowe informacje – takie jak zawartość koszyka czy koszt zamówienia – nie były przekazywane wyłącznie w formie graficznej, niedostępnej dla technologii asystujących.
Zarówno prawodawstwo unijne, jak i krajowe, w większym stopniu koncentrują się na osiągnięciu realnej dostępności niż na narzucaniu jednej, sztywno określonej metody jej wdrożenia. Przedsiębiorcy mają więc pewną swobodę techniczną, o ile finalny efekt – produkt lub usługa użyteczne dla osób o różnych potrzebach – zostanie osiągnięty. Pomocą w tym zakresie mogą służyć m.in. praktyczne wskazówki PFRON
(https://dostepnosc.pfron.org.pl/fileadmin/user_upload/EAA/Wytyczne_Jak_zapewnic_dostepnosc_produktow_i_uslug.pdf), zawierające konkretne rozwiązania (rekomendacje) dla poszczególnych kategorii produktów i usług.
Polski Akt o Dostępności -okresy przejściowe – co z produktami czy usługami sprzed 28 czerwca 2025 r.?
Powyższe obowiązki dotyczą produktów i usług wprowadzonych do obrotu (odpowiednio: oferowanych lub świadczonych) po dniu wejścia w życie Ustawy. W praktyce oznacza to, że część towarów – na przykład terminal płatniczy sprzedawany w danym sklepie już od 2023 r. – może jeszcze przez pewien czas nie spełniać kryteriów dostępności. Skala tego zjawiska będzie się jednak systematycznie zmniejszać wraz z naturalną rotacją asortymentu.
Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku usług. Jeśli umowa o świadczenie usługi została zawarta przed 28 czerwca 2025 r., usługodawca jest zwolniony z obowiązku zapewnienia dostępności – ale tylko przez okres maksymalnie 5 lat. Po tym czasie usługa musi już w pełni spełniać wymogi Ustawy, niezależnie od daty zawarcia umowy.
Dostępność to nie „miękkie” prawo – PFRON i organy nadzoru rynku oraz organy celne stoją na straży przestrzegania prawa do dostępności
Co istotne, obowiązek zapewnienia dostępności nie jest rekomendacją, zaleceniem czy dobrą praktyką – to twarde, egzekwowalne prawo. Zgodnie z ustawą każda osoba ma prawo złożyć skargę zarówno bezpośrednio u przedsiębiorcy, jak i zawiadomienie do PFRON, który może następnie zdecydować o przekazaniu sprawy do właściwego, wyspecjalizowanego organu nadzoru rynku.
Jakie są drogi zgłaszania naruszeń prawa do dostępności określonego przez Polski Akt o Dostępności?
Sam sposób zgłaszania nieprawidłowości – zgodnie z duchem Ustawy – również musi być dostępny. PFRON przyjmuje zawiadomienia:
- telefonicznie, na ogólnopolskiej infolinii 22 581 84 10 (numer wewnętrzny 5, dedykowany zawiadomieniom o braku dostępności),
- mailowo,
- przez e-doręczenia oraz pocztą tradycyjną,
- osobiście, w siedzibie PFRON,
- online, przez formularz w serwisie moj.pfron.gov.pl,
- w polskim języku migowym.
Zgłoszenie można złożyć anonimowo – podanie danych kontaktowych nie jest obowiązkowe, choć zarazem jest zalecane, ponieważ umożliwia otrzymanie informacji zwrotnej o sposobie rozpatrzenia sprawy. Wystarczy wskazać rodzaj produktu lub usługi, opisać napotkaną barierę (np. że w trakcie zakupów na danej platformie e-commerce część opcji płatności jest ukryta lub trudna do zlokalizowania) oraz podać podmiot odpowiedzialny za dany produkt czy stronę internetową.
Osoba zgłaszająca może też wybrać ścieżkę bezpośredniego kontaktu z przedsiębiorcą, składając skargę na brak dostępności produktu lub usługi. Przedsiębiorca ma wówczas co do zasady 30 dni na odpowiedź – termin ten może wydłużyć maksymalnie do 60 dni. Jeśli skarga zostanie uznana za zasadną, ustawa przewiduje 6-miesięczny termin dla przedsiębiorcy na wdrożenie odpowiednich zmian.
Nadzór nad przestrzeganiem przepisów sprawuje rozbudowany system instytucjonalny: 24 organy nadzoru rynku, prezes zarządu PFRON oraz organy celne. Choć podstawowym trybem działania pozostaje działanie konsensualne (wezwanie do działań naprawczych), system ten jest w pełni aktywny i – w razie braku współpracy – może przejść w tryb administracyjno-sankcyjny.
Sankcje dla przedsiębiorców za brak dostępności produktów i/lub usług
W przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów instytucje nadzoru są uprawnione do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej, ustalanej na podstawie przeciętnego wynagrodzenia oraz obrotu danego przedsiębiorcy. Kara nie może jednak przekroczyć ani 10-krotności przeciętnego wynagrodzenia, ani 10% obrotu przedsiębiorcy za poprzedni rok obrotowy. W skrajnych przypadkach – gdy przedsiębiorca mimo wezwań nie podejmuje działań naprawczych – organy mogą zakazać świadczenia usług lub sprzedaży produktów niespełniających kryteriów dostępności.
Warto podkreślić, że ustawa daje przedsiębiorcom realną szansę na dostosowanie się jeszcze przed ewentualną kontrolą. Każdy przedsiębiorca może we własnym zakresie zgłosić do organu nadzoru rynku informację, że podejmuje określone wysiłki. Może to realnie pomóc w uniknięciu o wiele poważniejszych konsekwencji finansowych, ale również wizerunkowych – kluczowe jest jednak, by zacząć te działania już teraz, a nie czekać, aż wpłynie bezpośrednio skarga od konsumenta bądź zainteresuje się sprawą odpowiedni organ nadzoru.
Dostępność jako przewaga konkurencyjna – na przykład w stosunku do seniorów
Warto spojrzeć na Polski Akt o Dostępności nie tylko przez pryzmat obowiązku, ale i szansy biznesowej. Ponieważ Europejski Akt o Dostępności (dyrektywa) wyznacza cele do osiągnięcia w całej Unii Europejskiej, przedsiębiorcy – zwłaszcza ci działający międzynarodowo – zyskują dostęp do jednolitego, znacznie większego rynku niż tylko krajowy. Grono osób realnie korzystających z rozwiązań „dostępnościowych” stale rośnie.
Coraz częściej mówi się również o praktykach ukierunkowanych w szczególności na seniorów
(w związku ze zjawiskiem tzw. starzenia się społeczeństwa – które jest zauważalne w całej Unii Europejskiej), chcących korzystać w pełni samodzielnie z usług bankowych czy telekomunikacyjnych. Przedsiębiorcy, którzy już dziś inwestują w dostępność, zyskują nie tylko zgodność z prawem (unikając zarazem sankcji pieniężnych), ale i lojalność rosnącej grupy klientów. W konsekwencji, zyskują przewagę rynkową nad innymi.
Polski Akt o Dostępności to jedna z najważniejszych zmian regulacyjnych ostatnich lat dla przedsiębiorców oferujących produkty i usługi konsumentom. Obejmuje szeroki katalog branż – od producentów elektroniki, przez e-commerce, po bankowość i telekomunikację –
i wprowadza realne, egzekwowalne mechanizmy kontroli: od zawiadomień składanych do PFRON, przez skargi kierowane bezpośrednio do przedsiębiorców, aż po kary finansowe
i zakazy prowadzenia działalności niezgodnej z wymogami dostępności.
Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność przeglądu swojej oferty pod kątem zgodności
z nowymi wymogami – najlepiej zanim zrobi to za nich kontrola albo niezadowolony klient. Dla konsumentów – w tym osób z niepełnosprawnościami, seniorów i wszystkich, którzy do tej pory napotykali bariery – oznacza to realne, prawnie chronione narzędzie do egzekwowania swoich uprawnień.
Wdrożenie wymogów Polskiego Aktu o Dostępności to wieloetapowy proces, który wymaga połączenia wiedzy prawniczej z biznesową praktyką. Jesteśmy kancelarią, która oferuje usługi w zakresie analizy stopnia dostosowania biznesu do obowiązujących przepisów Ustawy.
Nasz zespół pomoże Państwu przeprowadzić audyt dotychczasowych rozwiązań, doradzi, jak sprawnie dostosować procesy sprzedażowe i technologiczne, a w razie potrzeby – przygotuje i wdroży skuteczne środki zaradcze. Zapraszamy do kontaktu z nami, aby bezpiecznie przejść przez proces transformacji i przekuć prawny obowiązek w realną przewagę konkurencyjną na rynku.
Więcej o naszych usługach:
